Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.  Kliknij "Zamknij" aby zaakceptować naszą politykę.

[Zamknij]

 

DIGISŁOWNIK

A B C D E F G H I J K L M N O P Q R S T U V W X Y Z
A
Archiwum

Instytucja zajmująca się gromadzeniem, ewidencjonowaniem, przechowywaniem, zabezpieczaniem, opracowywaniem i udostępnianiem zbiorów o charakterze historycznym, mających trwałe znaczenie dla dokumentowania dziejów i przeznaczonych do wieczystego przechowywania.

O archiwum można także mówić w przypadku wydzielonej komórki organizacyjnej w instytucji, która zajmuje się tworzoną przez tę instytucję dokumentacją (archiwum zakładowe). Część z niej może być przeznaczona do przechowywania wieczystego, część – mająca charakter tymczasowy – może po czasie określonym w przepisach, zostać zniszczona.

Pojęciem archiwum można opisywać w przenośni także same zbiory historyczne oraz każdy zbiór danych lub narzędzie tworzone pod określonym kątem dla przechowania informacji. [NInA]

Audiodeskrypcja

Werbalny opis informacji o charakterze wizualnym, zazwyczaj stworzony z myślą o osobach niewidomych lub niedowidzących. Zapis audiodeskrypcyjny stanowi dodatkową ścieżkę dźwiękową w materiale filmowym lub wideo. [NInA]

B
Bajt

Jednostka określająca pojemności i rozmiar danych w postaci plików cyfrowych, a także urządzeń informatycznych, równa 8 bitom. Symbolem bajtu jest wielka litera B, zaś słowo do powszechnego użytku wprowadził Werner Buchholz już w latach 50. XX wieku. [NInA]

Biblioteka cyfrowa

Uporządkowany zbiór publikacji w postaci cyfrowej, jak również usługa ich udostępniania w sieci. Biblioteki cyfrowe są kompleksowymi organizacjami i systemami, które mają za zadanie:

  • pozyskiwanie zasobów (materiałów do publikacji),
  • przetwarzanie zasobów na postać cyfrową (np. poprzez skanowanie),
  • opisywanie ich za pomocą metadanych,
  • udostępnianie zasobów szerokiej publiczności za pomocą specjalnego oprogramowania służącego do tworzenia bibliotek cyfrowych i zarządzania nimi.

Biblioteki cyfrowe tworzy się po to, by:

  • chronić zbiory przechowywane w bibliotekach przed zniszczeniem,
  • zapewniać dostęp do wiedzy, nauki i kultury wszystkim zainteresowanym
  • upowszechniać i promować w skali globalnej lokalne, regionalne i narodowe dziedzictwo kulturowe,
  • udostępniać materiały dydaktyczne, upowszechniać efekty badań naukowych, stymulować rozwój nauki.

W Polsce istnieje kilkadziesiąt bibliotek cyfrowych. Biblioteka cyfrowa może być tworzona przez jedną instytucję (wówczas jest to instytucjonalna biblioteka cyfrowa) lub przez wiele współpracujących ze sobą instytucji i organizacji działających w tym samym regionie (wówczas jest to regionalna biblioteka cyfrowa) bądź zajmujących się daną tematyką (wówczas jest to tematyczna biblioteka cyfrowa). Każda biblioteka cyfrowa w Polsce ma własne zasady regulujące jej organizację i funkcjonowanie. Biblioteki te działają w sieci i współpracują ze sobą na różne sposoby. [NInA]

C
CMYK

Model przestrzeni barwnej powszechnie stosowany w druku, bazujący na substraktywnym mieszaniu barw. Nazwa wywodzi się od trzech pierwszych liter angielskich nazw kolorów farb drukarskich oraz słowa oznaczającego czerń. CMYK opiera się zatem na:

  • odcieniu niebieskiego zbliżonym do turkusowego (ang. Cyan),
  • odcieniu różowego bliskiemu amarantowi (ang. Magenta),
  • odcieniu żółtego (ang. Yellow),
  • kolorze czarnym (ang. black; nazywane również key color). [NInA]
D
DCP

DCP jest to standardem stworzonym na potrzeby kina cyfrowego i jest zbiorem (paczką) plików audio, wideo i plików pomocniczych określających jej zawartość.

Zaletą tego formatu jest możliwość kodowania zawartości, tak aby odtworzenie zawartego w niej filmu było możliwe tylko po otrzymaniu zaszyfrowanego klucza. Klucz oprócz odkodowania paczki nadaje również limit czasowy liczony od momentu jego aktywacji - przykładowo przez tydzień czasu możliwe jest jego odtwarzanie. DCP obsługuje filmy do rozdzielczości 4K a także filmy 3D. [NInA]

Digitalizacja 2D

Przetworzenie rzeczywistego obiektu w jego wizerunek cyfrowy zapisany w postaci dwuwymiarowej (najpowszechniejsze zastosowanie to akwizycja zdjęć aparatami cyfrowymi lub skanowanie skanerami płaskimi). [NIMOZ]

Digitalizacja 3D

Przetworzenie rzeczywistego obiektu w jego wizerunek cyfrowy zapisany w postaci trójwymiarowej (najpowszechniejsze zastosowanie to skanowanie 3D, pozwalające na uzyskanie współrzędnych (x, y, z) powierzchni rzeczywistego obiektu w kartezjańskim układzie współrzędnych). [NIMOZ]

Dublin Core

Schemat metadanych o uniwersalnym charakterze, pozwalający opisywać różnorodne obiekty, zarówno cyfrowe jak i analogowe. Prace nad nim zostały zainicjowała przez Dublin Core Metadata Initiative  podczas warsztatów dotyczących metadanych w mieście Dublin, w Stanach Zjednoczonych ‒ stąd nazwa schematu. Co więcej, za powstaniem Dublin Core stali głównie bibliotekarze i to do opisu zasobów bibliotecznych schemat ten był pierwotnie wykorzystywany.

Składa się  z 15 elementów (znaczników, tagów), podzielonych na 3 grupy:

  • informacje dotyczące zawartości (m.in. tytuł, opis)
  • informacje dotyczące praw własności intelektualnej (m.in. twórca, właściciel praw autorskich)
  • informacje dodatkowe (m.in. format, data powstania)

Z względu na uniwersalność, prostotę i spójność, Dublin Core ma status międzynarodowy i jest niezwykle chętnie stosowany do opisu materiałów o różnorodnej zwartości. [NInA]

K
Kalibracja

Kalibracja jest procesem wyznaczania parametrów działania systemu do digitalizacji w sposób umożliwiający minimalizację niepewności pomiaru. Zazwyczaj w procesie kalibracji wykorzystuje się znany wzorzec wartości mierzonej (zwany wzorcem kalibracyjnym). [NIMOZ]

Kopia użytkowa

Kopia cyfrowa przeznaczona do udostępniania zasobów. Jest wytwarzana z kopii wzorcowej, ale nie zachowuje jej wysokich parametrów, gdyż ma przede wszystkim ułatwić dostęp do materiałów, ich swobodne przesyłanie oraz przechowywanie. W przeciwieństwie do kopii wzorcowej, może być poddawana edycji.[NInA]

Kopia wzorcowa

Kopia stanowiąca idealną, najwierniejszą z możliwych cyfrową wersję oryginału. Powinna zatem zachowywać wszystkie istotne cechy oryginału oraz informacje w nim zawarte. Stanowi więc cyfrowy wzorzec. Ma również za zadanie chronić i zabezpieczać oryginał, zwłaszcza ten zagrożony uszkodzeniem lub całkowitym zniszczeniem ‒ tak, by w przypadku utraty oryginału mogła go zastąpić i przejąć jego funkcje. Musi zatem spełniać określone wymagania określane jako parametry kopii wzorcowej. Kopia wzorcowa, będąc przeznaczoną do zarchiwizowania, jest punktem wyjścia dla kopii użytkowej. W przeciwieństwie jednak do kopii użytkowej  nie może być poddawana edycji. Umożliwia również konserwację lub rekonstrukcję oryginału, lecz już w postaci cyfrowej. [NInA]

Kopia zabezpieczająca

Kopia cyfrowa mająca na celu przede wszystkim zabezpieczenie oryginału zagrożonego uszkodzenie lub całkowitym zniszczeniem. Na drugi plan w tym przypadku schodzi kwestia wierności oryginałowi oraz możliwe najwierniejsze zachowanie jego cech oraz treści w nim zawartych. Niemniej jednak, pojęcie kopii zabezpieczającej jest zbieżne z definicją kopii wzorcowej. [NInA]

M
Metadane

Dosłownie „dane o danych”. Zestaw ustrukturalizowanych informacji dotyczących obiektu (np. audiowizualnego). Metadane są sporządzane dla celów opisu, wyszukiwania, wykorzystania, zarządzania i przechowywania obiektu. Istnieją różne klasyfikacje metadanych, najczęściej przyjmuje się ich podział na trzy zasadnicze rodzaje:
1. metadane opisowe (identyfikator, opis, słowa kluczowe, twórcy, daty itd.)
2. metadane administracyjne (dzielą się na 4 podgrupy)

  • prawa (producenckie, wydawnicze, emisyjne, twórców, autorskie, licencje)
  • techniczne (format, kodek, standard wideo, bitrate, itd.)
  • fizyczne (rodzaj nośnika, dźwięku, kolor, itd.)
  • dotyczące przechowywania (stan zachowania, możliwość digitalizacji, możliwość odtwarzania, warunki przechowywania, 

3. metadane strukturalne (opisują w jaki sposób obiekt jest zbudowany, jakie są relacje między obiektem analogowym, a jego cyfrową postacią).

Pierwotnie metadane służyły do opisu i zarządzania obiektami analogowymi. Wraz z pojawieniem się obiektów cyfrowych koniecznym stało się uwzględnienie w metadanych informacji charakterystycznych dla świata cyfrowego ‒ m.in. format pliku cyfrowego, wymiary w pikselach, rozdzielczość, model przestrzeni barwnej, kompresja). Co więcej, metadane obiektów cyfrowych mogą być dołączone do pliku (metadane zewnętrzne) lub stanowić integralną część struktury pliku (metadane wewnętrzne). [NInA]

O
Obiekt

Termin wybrany ze względu na jego uniwersalność w terminologii archiwów, bibliotek i muzeów dla ogólnego określenia obiektów będących przedmiotem zainteresowania tych instytucji (dokument, materiał, książka, numer czasopisma, strona akt, obraz itp.). Pojęcie dość szerokie, doprecyzowywane przez kontekst. [BN]

Obiekt cyfrowy

Pierwotnie: cyfrowe odwzorowanie obiektu fizycznego. Znacznie większa niejednoznaczność i elastyczność w stosowaniu tego terminu w porównaniu do obiektu analogowego sprawia jednak, że bardziej adekwatna jest następująca definicja: obiekt wytworzony jako wynik jednego lub wielu procesów digitalizacji obiektu fizycznego, jego fragmentu lub wielu takich obiektów i traktowany jako całość. [BN]

Obiekt fizyczny

Inaczej: obiekt analogowy lub analogowy obiekt (np.  biblioteczny)  – pierwowzór, obiekt podlegający digitalizacji. [BN]

OCR

Optyczne rozpoznawanie znaków (ang.Optical Character Recognition). Proces tworzenia na podstawie obrazu rastrowego tekstu (np. zdjęcia lub skanu strony druku) tekst pozwalający na edycję, wyszukiwanie słów itp. Często także program komputerowy wykonujący taki proces. [BN]

P
Pomoc archiwalna

Pomoce ewidencyjne i informacyjne w postaci inwentarzy, katalogów, skorowidzów (indeksy, sumariusze, repertoria), przewodników oraz elektronicznych baz danych, sporządzane w celu zarządzania zasobem, jego popularyzacji i udostępniania. Dostępne na miejscu w archiwach w formie kartkowej, książkowej lub elektronicznej, w bibliotekach i czytelniach w formie książkowej oraz on-line poprzez strony internetowe archiwów i NDAP. [BN]

Proces digitalizacji

Proces digitalizacji rozumiany jest jako zestaw czynności pozwalający na osiągnięcie zakładanych parametrów technicznych dokumentacji cyfrowej odwzorowującej rzeczywisty obiekt. Na proces ten mogą się składać następujące działania (część z nich może występować wielokrotnie w różnych wersjach lub nie występować – zależnie od celów): digitalizacja, przetwarzanie i analiza danych oraz wizualizacja. [NIMOZ]

Protokół OAI

Często z dopiskiem: OAI-PMH od Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting. Ustandaryzowany i dość rozpowszechniony protokół stosowany w sieci komputerowej (zwłaszcza w Internecie) do udostępniania i pobierania metadanych. [BN]

R
Repozytorium cyfrowe

System działań oraz odpowiedniej infrastruktury technicznej zapewniający ochronę przechowywanych w nim zasób i zarządzanie nimi. Innymi słowy, to miejsce ‒ również w znaczeniu metaforycznym ‒ magazynowania informacji w postaci cyfrowej. Fizycznie dane są przechowywane na różnego rodzaju nośnikach: dyskach twardych, macierzach dyskowych, bibliotekach taśmowych. Jednak to nie tylko sprzęt, lecz przede wszystkim zestaw działań mający na celu długoterminowe przechowywanie danych oraz umożliwienie dostępu do nich. Wymaga więc także przygotowania systemu do porządkowania zasobów i zarządzania nimi. [NInA]

Rozdzielczość

Rozdzielczość - liczba pikseli, które można umieścić na pewnym odcinku przestrzeni (dotyczy monitorów oraz cyfrowych aparatów fotograficznych). Zwykle mierzona w pikselach na cal (ppi) lub punktach na cal (dpi). [NIMOZ]

Rozdzielczość 2K

Symbol określający wysoką rozdzielczość cyfrowego obrazu filmowego odpowiadającą zwykle 2048 pikselom w poziomie i 1536 pikselom w pionie; w skrócie tym – podobnie jak w przypadku 4K czy 6K – litera „k” odpowiada słowu „kilo”, czyli tysiąc (jest to szczególnie rozpowszechnione w jęz. angielskim). [NInA]

S
Skan

Cyfrowy obraz rastrowy, będący odwzorowaniem pojedynczego arkusza, powstały w wyniku jednorazowej czynności skanowania. [BN]

Skanerzysta

Operator skanera, termin w dość powszechnym użyciu, lecz jeszcze nieuwzględniony w Słowniku języka polskiego. [BN]

Skanowanie

Termin jest używany ogólnie dla określenia przetwarzania analogowo-cyfrowego, zarówno za pomocą skanerów, jak i aparatów cyfrowych. [BN]

W
Wizerunek cyfrowy

Plik zawierający cyfrowe odwzorowanie obiektu (np. muzealnego). [NIMOZ]

Wskazówki skanowania

Zestaw zaleceń definiujących parametry skanowania, takie jak: rozdzielczość, głębia kolorów, oświetlenie, sposób postępowania z obiektem itp. [BN]


WYSZUKAJ

ZAPYTAJ

formularz kontaktowy

banner prezentacji

KONTAKT: DEPARTAMENT MECENATU PAŃSTWA: TEL: 22 42-10-512, E-MAIL: DIGIT@MKIDN.GOV.PL